Grensgeval — Over thuis zijn in twee landen

‘BELGIQUE’. Een richtingaanwijzer langs een verlaten weg op het Franse platteland. Een relict uit vergeten tijden, toen we nog niet gekluisterd waren aan onze mobieltjes voor oriëntatie en richting in het leven. Hoe sympathiek dat iemand dit hier ooit neerpootte: een onverwacht ankerpunt voor verdwaalde reizigers.

Hoewel ik me hier ongeveer op de grens bevind, staat er in de tegenovergestelde richting geen ‘FRANCE’. Die weg moet je zelf weten te vinden. Blijkbaar ging men ervan uit dat vooral Belgen een beetje sturing nodig hadden in het leven. Of men hoopte dat ze niet zouden blijven plakken en alras naar hun eigen land zouden terugkeren.

Nu althans is deze grensstreek heel gastvrij. Er wordt niet op een Belg meer of minder gekeken, en als ik wandel of met de auto langs de grens slinger, is het moeilijk uit te maken waar ik precies ben: België-Frankrijk-België-Frankrijk-België-Frankrijk… Alleen de nummerplaten van de geparkeerde auto’s verraden op welk grondgebied ik me bevind.

De grens is hier geen muur, maar eerder een stippellijn waar je achteloos overheen rijdt: om boodschappen te doen, iemand te ontmoeten of gewoon een mooiere weg naar huis te nemen. De beste ijsjes hebben ze in Chimay (BE) en het beste brood in Signy-Le-Petit (FR). Zo gaat dat hier.

RIJK VERLEDEN

Ook ons huis is een grensgeval. Ooit douanehuis en café, daarna boerderij. Een oude, verweerde grenspaal aan onze achterdeur doet vermoeden dat hier ooit een grens liep — misschien zelfs die tussen België en Frankrijk, die nu een paar kilometer verder ligt. Welke precieze geschiedenis erachter schuilgaat, moet ik nog uitzoeken, maar alleen al het bestaan van die paal maakt de rijke historiek van de plek tastbaar.

Welke verhalen zou dit huis herbergen? Zouden Fransen en Belgen hier ooit samen aan de toog hebben gezeten, roddels hebben gedeeld en met de kaarten hebben gespeeld? In mijn verbeelding alvast wel. Een oud huis zwijgt, maar nooit helemaal. De eeuwenoude natuurstenen, met glinsterende kwarts erin, fluisteren een bedrijvig verleden.

In onze straat wonen Walen, Brusselaars, Antwerpenaren, Gentenaars, Rotterdammers, Amsterdammers… en Fransen. Het lijkt weinig uit te maken waar iedereen vandaan komt; allemaal zijn we hier, op onze eigen manier, grensgevallen. Mensen die ergens vandaan komen, hier zijn geland en deze nieuwe plek met respect proberen te bewonen.

MENGELMOES

Zou elke grensstreek zo vanzelfsprekend omgaan met mensen van heinde en verre? Wellicht niet. Grenzen kunnen mensen niet alleen samenbrengen, maar ook argwanend maken, en de geschiedenis kent genoeg plaatsen waar een lijn op de kaart uitgroeide tot een vesting in het hart.

Hier lijkt het tegenovergestelde te gebeuren. Het gaf een comfortabel gevoel: ons meteen welkom te weten in deze smeuïge mengelmoes van nationaliteiten, tongvallen en achtergronden. Ik zou zelfs durven zeggen dat we ons hier veel sneller thuis voelden dan in het Oost-Vlaamse dorp waar we al tien jaar wonen.

HART OPEN

Zijn de grensbewoners hier ontvankelijker? Hebben ze geleerd eleganter om te gaan met de werkelijkheid van verschil? Misschien. Wie voortdurend mensen ziet komen en gaan, leert wellicht snel dat je maar beter je hart kunt openzetten, zonder je al te zeer vast te klampen aan vlaggen en etiketten.

Wie hier woont of werkt, kan zich een hermetisch wij-zij-denken niet permitteren. Alleen al omdat handelaars even afhankelijk zijn van klanten die net aan de andere kant wonen; hun clientèle stopt niet aan een grenspaal. Ook de banden met buren, vrienden en geliefden laten zich niet netjes door een lijn op een landkaart disciplineren.

Frankrijk helpt me terug naar de essentie. Of beter gezegd: het leven hier, aan de rand van Frankrijk, doet dat. Nationaliteit is hier niet het ijkpunt en samenleven in diversiteit blijkt verrassend gemakkelijk te gaan. Zélfs met de Nederlanders, voor wie het Frans toch geen makkie is. Grapje.

Allemaal grensgevallen. Allemaal even welkom. Allemaal samen mens.

Een verademing.

À la campagne, comme à la campagne. Tous ensemble, en silence et en paix. Paix de l’âme.

• 

• 

•