Hoe herken je intellectuele soevereiniteit?
- Annelies Vanbelle
- 26 mei
- 2 minuten om te lezen
In ‘de zaak Maarten Boudry’ zag ik hetzelfde ontstaan als zo vaak: een politiek getinte stellingenoorlog waarin de usual suspects netjes hun usual viewpoints vertolkten. Links en rechts doen wat ze in zulke gevallen bijna altijd doen, alsof ze blind gedreven worden door een programmatie waar ze zelf geen weet van hebben.
Maar hoe herken je iemand die wél intellectueel soeverein is, vroeg ik me af? Iemand die voor de waarheid gaat, no matter what?
Zo iemand kiest geen kamp. Soms kiest die persoon voor links, soms voor rechts, maar nog vaker voor het oncomfortabele midden. Die persoon denkt niet zwart-wit, maar in schakeringen van grijs. Zijn verhaal is er veel meer een van nuances en vragen dan van stellige beweringen.
Zijn de visies van iemand op hedendaagse kwesties altijd dezelfde? Kun je per thema al weten wat die persoon erover te zeggen zal hebben? Zijn zijn antwoorden op actuele vragen steeds van dezelfde ideologische strekking? Zijn ze met andere woorden voorspelbaar?
Dan is de kans groot dat die persoon niet langer volledig intellectueel soeverein is, maar gevangen zit in een bepaald paradigma. Hij is verzeild geraakt in een afgemeten denkkader, zonder zich daar zelf bewust van te zijn.
Van een echte vrije denker kun je dan nog moeilijk spreken, omdat het intellectuele pad dat hij neemt al platgetreden is. Voor twijfel, lastige vragen en zelfonderzoek blijft weinig ruimte over.
Bij échte vrije denkers zijn standpunten niet volledig voorspelbaar. Soms neigen ze naar links, soms naar rechts, soms naar het onbestemde midden, omdat de werkelijkheid nu eenmaal complexer is dan een ideologisch sjabloon.
Een intellectueel eerlijk mens heeft vaak meer vragen dan definitieve antwoorden. Hij verdraagt grijze zones, nuance, gelaagdheid en zelfs innerlijke tegenspraak.
Een vrije geest blijft beweeglijk. Die nestelt zich niet in een kamp, maar blijft naar waarheid zoeken, ook wanneer die ongemakkelijk is, schuurt of botst met het eigen wereldbeeld.
(Beeld: persoonlijk werk uit 2017)
Het hangt ervan af waarover het gaat. Is het een polariteit, , dan akkoord.
Is het een dilemma of een kwestie waar gegevens ontbreken of elkaar tegenspreken? Dan is deze intellectuele souvereniteit soms evengoed een programmatie , en daarmee een excuus voor het niet opnemen van verantwoordelijkheid, of van morele moed en daadkracht.
Bedankt voor je mooie tekst! Ik lees je berichten graag. Zo voel ik het ook. Vrij kunnen denken, los van kampen binnen kampen, is voor mij vrijheid.
Mooi geschreven Annelies, zo is het...een vrij-denker ziet vele facetten van waarheid en durft ze uiten, ook al zijn er makkelijker meningen. Hij blijft in dat oncomfortabele 'midden' waar hij je aan het denken zet erover