Kun je twee waarheden tegelijk verdragen?

We leven in een tijd van ‘gepolariseerd denken’. Dat betekent meestal dat je maar één waarheid tegelijk vast kunt houden.

Bv. “Het klimaat gaat naar de knoppen, de wereld vergaat én het is de mens zijn schuld.”

Andere opties of verklaringen kun je onmogelijk voor mogelijk houden dan.

Nog een voorbeeld:

“Alle moslims zijn slecht en onze beschaving gaat ten onder door omvolking.”

Een andere manier om naar moslims of de islam te kijken is dan niet mogelijk in je brein.

Wanneer er feiten of gegevens komen die botsen met wat je gelooft, ontstaat cognitieve dissonantie.

Een ongemak dat we vaak vakkundig oplossen door deze informatie weg te redeneren, te devalueren of simpelweg buiten de deur te houden.

Voorbeeld:

“De vaccins en mondmaskers hebben ons gered!” (Is dat wel zo?)

Of: “Er is een grote oversterfte en dat ligt aan de vaccins!” (Is dat wel zo?)

In beide gevallen treedt hetzelfde mechanisme op: men wil geen info binnenlaten die de eigen visie mogelijks (deels) ontkracht. Info die doet twijfelen of wankelen duwt men weg. Meestal onbewust. (-> cognitieve dissonantie)

Dialectische denkers daarentegen kunnen twee waarheden tegelijk onderzoeken en zijn hierdoor vaker in staat tot nuance.

Want vaak zit in beide ‘polen’ wel een deel van de waarheid. De werkelijkheid zit vol grijsgebieden, gelaagdheid en nuance, maar voor veel mensen is het lastig dat te aanvaarden. Twijfels en vragen zijn verstorender voor het brein.

We zoeken veiligheid.

We zoeken zekerheid.

En dus gaan we voor zwart-wit.

Nuance betekent trouwens niet dat je altijd ‘een beetje van beide’ moet geloven. Soms wijzen de feiten gewoonweg veel sterker in één richting.

Het verschil zit erin dat een dialectische denker die conclusie pas trekt ná het wegen van alle argumenten, terwijl gepolariseerd denken de conclusie vaak al klaar heeft en vervolgens vooral info verzamelt die daarbij past. (Confirmation bias)

Beeld: ‘Le Penseur’ van Rodin